| Planeta |
Planeta – obiekt astronomiczny okrążający gwiazdę lub pozostałości gwiezdne, nieprzeprowadzający reakcji termojądrowej w swoim wnętrzu, wystarczająco duży, by uzyskać prawie okrągły kształt oraz osiągnąć dominację w przestrzeni wokół swojej orbity. W odróżnieniu od gwiazd, świecących światłem własnym, planety świecą światłem odbitym.
W Układzie Słonecznym znanych jest 8 planet: Merkury, Wenus, Ziemia, Mars, Jowisz, Saturn, Uran i Neptun. Poza tym odkryto ponad 200 planet pozasłonecznych.
Termin planeta pochodzi od greckiego słowa πλανήτης (planētēs – wędrowiec), jakim starożytni astronomowie określali siedem jasnych ciał (Merkurego, Wenus, Marsa, Jowisza, Saturna, a także Słońce i Księżyc), poruszających się na niebie względem gwiazd. W czasach nowożytnych, wraz z rozpowszechnieniem się poglądu heliocentrycznego, wykluczono z tego grona dwa ostatnie obiekty, natomiast naturę planety przypisano Ziemi, co łącznie dawało sześć planet.
W 1781 r. odkryto siódmą planetę – Urana. Odkrywane od początku XIX w.
obiekty krążące między orbitami Marsa i Jowisza również zaliczano do
planet. Po 1951 r., kiedy znanych było już piętnaście takich obiektów,
zdecydowano się na zmianę klasyfikacji. Ciała takie, jak Ceres, Pallas, Juno i Westa, zaliczono do osobnej kategorii: planetoid,
bowiem wyraźnie różniły się one od dotychczas poznanych planet –
wszystkie były znacznie mniejsze i wszystkie poruszały się po
zbliżonych orbitach, współtworząc większą populację ciał (pas planetoid). Przez następnych kilkadziesiąt lat uznawano istnienie ośmiu planet (łącznie z odkrytym w 1846 r. Neptunem).
Kiedy w 1930 r. za orbitą Neptuna odkryto Plutona,
pierwsze obserwacje sugerowały, że jest on większy od Ziemi, został
więc powszechnie uznany za kolejną, dziewiątą planetę. Dalsze badania
ujawniły wprawdzie, że jest on znacznie mniejszy, niż początkowo
sądzono, jednak ponieważ był większy niż wszystkie planetoidy i zdawał
się nie być częścią większej populacji, na długo zachował status
planety. Dopiero pod koniec XX w.
za orbitą Neptuna zaczęto odkrywać obiekty podobne do Plutona, niektóre
z nich zbliżone do niego także rozmiarem. Astronomowie zdali sobie
sprawę, że Pluton jest tylko jednym z wielu obiektów pasa Kuipera. Odkrycie w 2005 r. Eris, obiektu transneptunowego większego od Plutona, zmusiło astronomów do zrewidowania klasyfikacji – w 2006
r. wypracowano definicję, która pozostawiała w Układzie Słonecznym
osiem planet, zaś Pluton został zaliczony do nowej kategorii planet karłowatych.
Naukowcy od dawna przypuszczali, że oprócz planet Układu Słonecznego istnieją także planety pozasłoneczne. Już w XVI w. Giordano Bruno
pisał o niezliczonych ziemiach krążących wokół niezliczonych słońc.
Bardzo długo jednak nie udawało się znaleźć dowodów na istnienie takich
planet. Dopiero w 1992
r. ogłoszono odkrycie pierwszych planet krążących wokół pulsara. W
kolejnych latach odkryto wiele innych planet obiegających odległe
gwiazdy.
|